"De rol van niet-gepensioneerden blijft vaak onderbelicht."
Sociaal pensioen. Een veelomvattend begrip dat iets zegt over menselijke interactie tijdens je pensioen. Dat was de eerste gedachte die door ons hoofd ging toen we de opdracht kregen om te verkennen hoe de gemeente Assen sociaal pensioen kan introduceren.
Wij zijn Mart Jan, Hidde, Lieke en Maike: vier studenten bestuurskunde die zich een half jaar lang hebben verdiept in de vraag hoe gepensioneerden maatschappelijk betrokken willen en kunnen blijven. Al snel merkten we dat sociaal pensioen breder is dan alleen maatschappelijke betrokkenheid. Het gaat ook over zingeving en betekenisvol leven. Begrippen die voor iedereen iets anders betekenen. Juist dat maakt sociaal pensioen waardevol. Mensen moeten zelf kunnen bepalen hoe zij invulling geven aan deze nieuwe levensfase. Die vorm van eigenaarschap en zelfregie is essentieel voor een programma als dit.
Het onderzoek
Binnen de gemeente Assen hebben wij twee verschillende enquêtes uitgezet: één voor inwoners van 55 jaar en ouder en één voor inwoners onder de 55 jaar.
Uit het onderzoek onder 55-plussers blijkt dat sociaal pensioen niet alleen gaat over de periode na het werkzame leven, maar ook over de overgang ernaartoe. Respondenten geven aan dat werkgevers hierin een grotere rol mogen spelen. Vooral mensen die nog werken, willen zich eerder oriënteren op hun pensioen en op manieren om betrokken te blijven bij de samenleving. Opvallend genoeg spelen werkgevers hierin momenteel nog maar zelden een rol, terwijl respondenten die wél begeleiding vanuit hun werkgever hebben ontvangen daar unaniem positief over zijn.
Daarnaast verwachten respondenten die minder bekend zijn met maatschappelijke inzet dat de gemeente een belangrijke rol speelt in de informatievoorziening. Ook sociale contacten en gezondheid blijken van invloed. Mensen met een kleinere sociale kring voelen zich minder verbonden met de samenleving. Gezondheidsproblemen worden bovendien regelmatig ervaren als een belemmering om actief te blijven.
De resultaten onder respondenten jonger dan 55 jaar zijn minder betrouwbaar, maar er valt wel iets interessants op. Deze groep geeft relatief vaak aan meer te willen betekenen voor of samen te werken met ouderen. Daarnaast zijn zij doorgaans al redelijk bekend met de mogelijkheden om maatschappelijk betrokken te zijn.
Onze oplossingen
De onderzoeksresultaten maken vooral duidelijk dat er behoefte is aan betere informatievoorziening en dat die al tijdens het werkende leven moet beginnen. Tegelijkertijd vraagt het bereiken van de volledige doelgroep (dus ook mensen met een kleine sociale kring of gezondheidsproblemen) om een toegankelijke aanpak.
Daarom kozen wij voor twee oplossingen die elkaar versterken. De eerste oplossing is een brief vanuit de gemeente aan inwoners die met pensioen gaan. Misschien klinkt dat als een standaardbrief van een overheidsinstantie, maar dat is nadrukkelijk niet de bedoeling. De brief laat juist zien hoe mooi, vernieuwend en positief spannend deze nieuwe levensfase kan zijn. Die positieve benadering vinden wij ontzettend belangrijk.
Vervolgens ontstaat de vraag hoe mensen op een toegankelijke manier informatie kunnen krijgen over vrijetijdsbesteding en maatschappelijke betrokkenheid. Daaruit ontstond onze tweede oplossing: de vrijetijdsbeurs, gebaseerd op het concept van Tijdloos Talent.
Deze beurs moet een evenement worden vol inspiratie, ontmoeting en vermaak. Een leuke dag waarop (bijna) gepensioneerden kennis kunnen maken met uiteenlopende activiteiten en organisaties. Denk aan standjes van knutselclubs, sportverenigingen, leesclubs en reisgroepen. Ook vrijwilligersorganisaties en inspirerende lezingen over maatschappelijke impact krijgen daar een plek. Door live muziek, een hapje en een drankje ontstaat een laagdrempelige en gezellige sfeer waar mensen met plezier op terugkijken.
De rol van niet-gepensioneerden
Als vier studenten die zich enkele maanden hebben verdiept in het leven van gepensioneerden, viel ons nog iets op dat misschien wel belangrijker is dan goede informatievoorziening alleen. De rol van niet-gepensioneerden blijft namelijk vaak onderbelicht.
Juist zij kunnen bijdragen aan een omgeving waarin gepensioneerden zich ook na hun werkzame leven gezien, gewaardeerd en betrokken blijven voelen. Dat gevoel van betekenis is voor veel mensen essentieel om actief te blijven in de samenleving.
Daarom is ook een cultuurverandering nodig. Niet-gepensioneerden kunnen daaraan bijdragen door te beseffen dat we het samen doen. Samen houden we de schouders eronder en zorgen we ervoor dat zoveel mogelijk mensen een waardevol en betekenisvol leven kunnen leiden.
Wat ons betreft gaat het woord sociaal in sociaal pensioen uiteindelijk veel meer over verbondenheid tussen generaties dan over één specifieke vorm van vrijwilligerswerk. Vrijwilligerswerk kan daarbij natuurlijk wel een belangrijk middel zijn om die verbondenheid te versterken.
Kijk voor meer informatie op www.sociaalpensioen.nl.
De auteurs van dit artikel Mart Jan Zijlstra, Hidde Peters, Lieke Gillebaard, Maike Kunst studeren aan de opleiding Bestuurskunde & Overheidsmanagement van de NHL Stenden Hogeschool. Zij voerden dit onderzoek uit in opdracht van het Zorginnovatieforum (ZIF) en de gemeente Assen.